Verantwoording — Vijftig jaar geleden stierf priester Florimond Fonteyne in vrij duistere omstandigheden ver van zijn geboorteland. Eens verwekte hij samen met priester Adolf Daens uit Aalst grote beroering in het Belgisch politiek leven. Vooraan in de rangen van de onafhankelijke Christene Volkspartij streed hij achtereenvolgens te Antwerpen, Gent, Brussel en Brugge tegen de katholieke conservatieve machthebbers. Daarom werd hij veroordeeld door zijn bisschop en door het hoogste kerkelijk gezag te Rome. De belangrijkste episode uit Fonteynes politieke actie speelde zich af te Brugge, waar hij in 1911 tot gemeenteraadslid werd verkozen en in 1912 een parlementszetel in de wacht sleepte. Toen hij na de eerste wereldoorlog ten gevolge van diverse omstandigheden het politieke toneel verliet, verdween met hem de Daensistische beweging in het Brugse. Doch de figuur van priester Fonteyne is er nog helemaal niet vergeten. In de halve eeuw die ons van zijn dood scheidt, was het « Fonteynisme » geregeld het onderwerp van persartikelen en zelfs van perspolemieken. In het heel recente verleden heeft men kunnen vaststellen hoe deze omstreden priester nog steeds een bron van hartstocht is onder diegenen die zijn strijd op een of andere wijze hebben meegemaakt. De bijdragen die over Fonteyne werden gepubliceerd zijn — op enkele uitzonderingen na — dan ook niet vrij van vooringenomenheid. In linkse kringen stelt men hem al te graag voor als een naïef slachtoffer van het klerikalisme, terwijl de katholieken hem vaak afschilderen als een onevenwichtige demagoog. Beide opinies bedienen zich daarvoor van dezelfde gemeenplaatsen, zonder evenwel degelijk bewijsmateriaal aan te voeren. Zo kunnen we meermaals lezen: « Fonteyne had het verstand niet in pacht » of « Na zijn verkiezing richtte hij niets uit » en « Na de oorlog verloochende hij zijn Vlaamse aard » e.a.m. Doch de argumentatie om daartoe te besluiten was steeds aan de magere kant. Mijn opzet was het imago van priester Fonteyne te bevrijden van die vele vooroordelen en zijn ware gedaante en betekenis te achterhalen. Voorwaar geen gemakkelijke taak, want het objectief bronnenmateriaal is gering. Bij het opsporen van alle mogelijke gegevens over het leven en het werk van Fonteyne, ging mijn bijzondere aandacht naar de episodes die tot nu toe onbetreden terrein zijn gebleven en waarin de legende de geschiedenis dreigt te verdringen. Dit is het geval voor de periode waarin Fonteyne onderpastoor was te Aartrijke en te Tielt, voor zijn verblijf en politieke actie in Antwerpen en vooral voor de na-oorlogse jaren tot aan zijn dood. Ik heb honderden kranten en pamfletten gelezen, tientallen werken en brochures geraadpleegd en met evenveel mensen gesproken. Desondanks blijven een aantal vragen omtrent dit bewogen leven onbeantwoord. Het zijn vragen die wellicht nooit een antwoord zullen krijgen, omdat een aantal noodzakelijke factoren ontbreken. Daarom achtte ik het ogenblik wel geschikt om dit verhaal te schrijven en hoop daarmee enigszins recht te hebben gedaan aan deze markante persoonlijkheid die zijn plaats nog niet heeft ingenomen in de geschiedenis van de christendemocratie in België. Zijn naam zal onbetwistbaar verbonden blijven aan de ontvoogdingsstrijd van de arbeidersklasse in dit land. Het « drama Fonteyne » vult tevens een der donkerste bladzijden uit het verleden van mijn geliefde stad.

Koen Rotsaert

Priester Fonteyne en het fonteynisme te Brugge