De Vlaamse Beweging bestaat niet. De term Vlaamse Beweging is een fictieve benaming voor een samenspel van factoren, vlechtwerk van historische gebeurtenissen die door de beschouwer moedwillig geïsoleerd worden uit een bredere context: de geschiedenis van Vlaanderen, of, in Pirrennistisch perspectief, de geschiedenis van België, of nog, in Geyliaanse zin, de geschiedenis der Nederlanden. Van dit besef uit werd deze encyclopedie geconcipieerd en uitgewerkt. De redactie was zich van in den beginne bewust van het gevaar dat schuilde in elke vorm van vooringenomenheid, van historische gelijkhebberij, van bekrompen partijdigheid, kortom, van elke eenzijdige benadering van een zo complex verschijnsel als de Vlaamse Beweging. Zij heeft getracht bij de keuze van de trefwoorden volstrekt empirisch, en bij de behandeling van de kopij volstrekt eerlijk te werk te gaan. Zij leefde in het voortdurende besef dat de opgang van het Vlaamse volk die in dit boek beschreven moest worden, — dit is de ontwikkeling van een verpauperde, slavende massa van hele of halve analfabeten tot een welvarende en zelfbewuste natie, — dialectisch samenspel is van politieke, sociale, economische en culturele factoren, en derhalve de enge grenzen van een taalstrijd verre te buiten gaat. Zij leefde eveneens in het besef dat, van de Verhandeling op d'Onacht der Moederlyke Tael in de Nederlanden van Jan Baptist Verlooy uit 1788 tót het decreet van de Cultuurraad op de vernederlandsing van het bedrijfsleven in Vlaanderen uit 1973, deze Vlaamse Beweging gedragen werd door taalminnaren en gauchisten, door kapelaans en godloochenaars, door anarchistische dromers en berekenende economen, door schilders, schrijvers, componisten en door politici, door studenten en magistraten, door nationalisten en internationalisten, door activisten en passivisten, door maximalisten en minimalisten. Dit overwegende heeft de redactie getracht, met de onberekenbare hulp van enkele honderden medewerkers, de Vlaamse Beweging in dit boek naar voren te doen komen als een uitermate veelzijdig en meerzinnig historisch proces, dat, ten eerste, zijn plaats heeft binnen de Belgische context, maar zich over die grenzen heen vertakt naar Frans-Vlaanderen, naar Nederland, naar Duitsland, naar de voormalige Belgische Kongo, naar Zuid-Afrika; dat, binnen het Belgisch staatsverband, in spanningsverhouding leeft ten opzichte van de hoofdstad Brussel, de randgemeenten, de taalgrens, de Waalse Beweging; dat, in het verloop van anderhalve eeuw, eerst herleving van taal en literatuur, van muziek en kunsten beoogde, dan zijn grieven op het politieke vlak bracht en taalwetten afdwong in diverse domeinen van het maatschappelijk leven; dat aandacht vroeg voor economische en sociale onderbouw, de confrontatie met de onderscheidene partijen opnam — de katholieke en liberale het eerst, de socialistische nadien en de communistische het laatst — en enkele malen tot eigen partijvorming overging; een historisch proces ten slotte, dat zich in West-Vlaanderen anders ontwikkelde dan in Limburg, in Antwerpen anders dan in Gent, binnen het kerkse bevolkingsdeel anders dan in het vrijzinnige. Dit betekent dat de lezer in deze encyclopedie op dezelfde bladzijde artikelen zal vinden over Action Française en activisme, over Blauwe Leeuwen en Blauwvoeterij, over Honoré en over Maurits Coppieters, over Jules Destrée en Alberic Deswarte, over Jos van Eynde en Gaston Eyskens, over La Flandre Libérale en Flandria, over Julius de Geyter en Guido Gezelle, over Julius Hoste en over Houthakkers van de Orne, over IJzerbedevaarten en Institut Flamand de France, over Jong Antwerpen, Jong Davidsfonds, Jong Dietschland, Jong Nederland, Jong Socialisten en Jong Vlaanderen, over Gerard Knuvelder en over de Koningskwestie, over De Linie en over Links. Deze encyclopedie is een poging om resoluut afstand te doen van énige vooringenomenheid ten opzichte van het fenomeen Vlaamse Beweging, om met de koele blik van de registrator waar te nemen en op te tekenen wat in de meest uiteenlopende domeinen van het maatschappelijke bestel bijgedragen heeft tot bewustmaking en bewustwording van het Vlaamse volk van het eind van de achttiende eeuw tot nu toe. En precies daardoor is deze encyclopedie tóch weer belijdenis, uiting van waardering en diep respect voor allen die aan Vlaanderens opgang hebben meegewerkt, pleidooi voor verdraagzaamheid ten opzichte van hen die daartoe andere wegen meenden te moeten bewandelen, en uiting van geloof in de kracht van dit volk op de lange weg naar uiteindelijke en alzijdige ontvoogding.

Jozef Deleu Gaston Durnez Reginald de Schryver Ludo Simons Johan Ducheyne

Encyclopedie van de Vlaamse Beweging