Op de rug van vuile zwanen van Renate Stoute is een literaire roman die autobiografisch is geworteld in het leven van de auteur en diep doordringt in de ervaring van heroïneverslaving, waarin de intense euforie van een junk na het zetten van een shot contrasterend wordt geplaatst met de acute wanhoop en desoriëntatie wanneer de verslaafde zich in een vreemde stad bevindt zonder vaste adressen of steunpunten. De vertelling laat de rituelen en psychologische gesteldheid van het verslaafde bestaan zien zonder romantisering en belicht hoe het verlangen naar ontsnapping uit het kleinburgerlijke leven en de sociale realiteit van dakloosheid en maatschappelijke marginalisering hand in hand gaan met verslaving, dichterlijk verwoord in een directe, persoonlijke toon. Het werk geldt als een klassieker binnen de Nederlandse literatuur door de ongefilterde blik op verslaving en sociale uitsluiting, en is oorspronkelijk verschenen als Stoutes debuut dat met Het Gouden Ezelsoor werd bekroond.