Milliarden sterren trekken hun baan door een immens heelal, zonnestelsels stormen door de ruimte, electronen cirkelen om ondoordringbare atoomkernen, honderden levensvormen zijn verborgen in enkele druppels water, oneindig fijn bewerktuigde organismen houden het leven in stand en zorgen voor vermenigvuldiging. Waarheen wij de blik ook richten, naar macro- of microcosmos, overal worden wij getroffen door de overweldigende rijkdom van vormen, de ongehoorde verscheidenheid en doelmatigheid in organisatie en constructie, welke wij bij de stof, bij plantaardig en dierlijk leven aantreffen. In deze wondere wereld der schepping, waarin het oneindig kleine ons voor even grote raadsels stelt als het oneindig grote, leidt de schrijver ons binnen. Dr Teunissen bezit het zeldzame vermogen de uiterst ingewikkelde problemen der natuurwetenschap op verrassend heldere wijze uiteen te zetten, ook voor niet-vakmensen. Beginnend met een beknopte samenvatting van onze huidige kennis der materie, wijdt hij het grootste deel van dit fascinerende boek aan de bespreking der levensvormen, waarbij de talloze variaties van plantaardige en dierlijke levensvormen uitvoerig ter sprake komen. De schrijver, een gelovig christen en zelf vervuld van eerbied voor de bewonderenswaardige, fijnbewerk tuigde structuur van al het geschapene, weet deze eerbied op zijn lezers over te dragen en hen deel te geven aan zijn bewondering voor Schepper en schepping. INHOUD WOORD VOORAF INLEIDING BOEK I. MENS EN MATERIE Het wezen van alle stof Naar de diepste grondvesten van het tastbare Moleculaire dwergen en reuzen Het atoom, een micro-zonnestelsel? Energie en materie De steen der wijzen BOEK II. HET FIRMAMENT VERKONDIGT GODS HEERLIJKHEID Het grenzenloze bestek van de kosmos De luchtzee Sterrenhemel De zon, onze naaste sterrenbuur Het arbeidsvermogen van zon en sterren Zon en leven Zonnestralen De rij der planeten Geboren uit de zon Mercurius, Venus, Mars Andere planeten Leven buiten de aarde? De maan, glanzend maar ongenaakbaar De mensen en de maan Een troosteloos landschap Wonderen uit de sterrenwereld Onbereikbaar en toch...... Afstanden in het heelal Naar de grenzen van de melkweg Het wonder van de Andromeda-nevel Dertigmillioen sterrenwerelden...... Universum BOEK III. DIT ALLES...... HET WERK VAN ZIJN HANDEN De scheppingsdaad De Eerste Beweger De schepping en de tijd God en zijn schepping Voor tweeduizendmillioen jaren Het leven verovert de aarde Geloof en wetenschap Evolutie Levens-analyse en synthese. Het „semper excelsior" der levensvormen Van vis tot zoogdier De wereld waarin wij leven Tussen onzichtbare grenzen...... Gods grootheid en het kleine Levensovervloed en levensarmoede Evenwicht in de natuur Pracht en praal in de laatste regionen van het plantenrijk Hortus botanicus in een waterdruppel Schoonheid in oorden van dood en rotting Grenzen De flora van een stukje boomschors Het organisme, een wonderlijk bouwwerk Begin en eind van het leven Cellen-werkgemeenschap De architect die het plan heeft uitgedacht Schakels tussen zon en leven Het groene blad als chemische werkplaats Transportproblemen in het plantenlichaam Het bloed der planten Het chlorophyllmolecuul, een kostelijke gave van den Maker van het leven De glorie der bloemen Bloemen voorheen en thans Der nature tale Angiospermen, de heersers in het rijk der planten Stuifmeelkorrels onder het microscoop De reis van een stuifmeelkorrel In het hart van de bloemen Afgronden van het kleine Aanpassingen Ontploffende vruchten en zwevende zaden Grepen uit het rijk der bloemlozen Het varenblaadje, een meesterwerk van den Schepper Geheimen van een mosbloempje Springende sporen Overdaad in het rijk der zwammen BOEK IV. WONDEREN IN DE WERELD DER DIEREN Soorten- en vormenrijkdom in het dierenrijk Oerwerelden Vijftienhonderdmillioen jaren aardgeschiedenis in vogelvlucht De soortenovervloed van thans Constructiefijnheid in het dierenrijk „Lagere" dieren Meesterwerken van instrumentenmakerskunst De voedselbewerkingsapparaten der geraamtedieren Verteringsorganen Het dierenleven beheerst de wateren der aarde Plankton der oertijden Van zweven tot zwemmen Andere constructies De kunst van het vliegen Luchtschroeven Van veren en vleugels Zwevende kikvorsen, vliegende hagedissen en fladderende vleermuizen Offensief en defensief in het dieren- en plantenrijk De zelfverdediging der planten tegen de herbivoren Gifoorlog onder de dieren Camouflage, een doelmatig middel ter zelfverdediging Geheimen van ontwikkeling en voortplanting Het ei en zijn eigenschappen Het kuikentje in het ei Zonderlinge kinderen der dieren Metamorphose Levensgemeenschappen De dieren in hun levensruimte Samenleving tot wederzijds voordeel Nauwe relaties van eenzijdig karakter BOEK V. DE NATUURDRIFT IN DE DIERENZIEL Het instinct der dieren Bewust en onbewust doelmatig handelen Gevoelsleven Maar...... dieren zijn geen automaten Plasticiteit en starheid der instincten Merkwaardige voedingsgewoonten De organen wijzen het dier de weg Voedselkeuze Dieren in hinderlaag Insecten en bloemen Van bijen, stuifmeel en nectar Andere bijen, andere instincten Nog meer bloemengasten Klein mysterie Dieren bouwen hun huizen Als de huid alleen niet voldoende is Luchtkastelen en andere wonderlijke woningen Instincten voor soortbehoud Over zaad- en eicellen De verenigingsdrang der geslachten Wervingsinstincten De bouw van wiegen en kinderkamers Behangers en metselaars onder de vliesvleugeligen Gallen als larvekamers Merkwaardige nesten Inwendige broedverzorging Koudbloedige buideldieren Dieren zwerven over de aarde Klimaat en dierentrek De trek der vogels BOEK VI. HET LEVENSMYSTERIE Leven, schijndood en dood Ignorabimus, wij zullen het nooit weten De dood als onherstelbaar verlies van het leven Schijndood in de wereld van dieren en planten Levensgrenzen Senescentie en ouderdomsdood Woodruff's onsterfelijke paramaeciën De kiembaan en de continuïteit van het leven Levende cellen buiten het lichaam BOEK VII. SYNTHESE Het wezen van alle leven Mens en schepping Schei- en natuurkunde alleen kunnen het leven niet verklaren Het vitalisme BESLUIT

Richard Teunissen

Geheimen van Materie en Leven