Denkende romans: literatuur en de filosofie van mens en cultuur

Numéro d'article 10125623

Aristoteles legt zijn rechterhand op een buste van Homerus. Hij draagt een gouden ketting met een medaillon waarop Alexander de Grote is afgebeeld. In de gebruikelijke interpretatie van Rembrandts beroemde schilderij symboliseert dit de verhoudingen tussen het beschouwelijke leven, het actieve leven en de kunst: de grote filosoof en de machtige heerser moeten erkennen dat de legendarische dichter minstens hun gelijke is. Of, anders gezegd: de filosofie respecteert de wijsheid van de literatuur. Kan literatuur een vorm van filosofie zijn? Natuurlijk zijn er belangrijke filosofen geweest die ook praktisch konden schrijven en wier werk als een literaire vorm van filosofie gezien kan worden, maar is het omgekeerde ook mogelijk: bestaat er filosofische literatuur? Kunnen gedichten, toneelstukken of romans helpen bij het beantwoorden van filosofische vragen over mens en cultuur? In Denkende romans wordt aan de hand van bekende literaire werken van onder andere Cervantes, Tolstoj, Proust, Bellow, Kundera en Houellebecq verdedigd dat literatuur inderdaad kan bijdragen aan het filosofische denken over mens en cultuur. Schrijvers als deze dragen een humanistische mensopvatting uit en tonen ons de mens als een vrij en zichzelf interpreterend wezen, de auteur van zijn eigen verhaal. Jeroen Vanheste is docent filosofie aan de Open Universiteit. Eerder verschenen van zijn hand Humanisme en het Avondland en De wijsheid van de roman.