INHOUD I DE STOF EN HAAR OMZETTINGEN De „toverij" der moderne scheikunde. — Dank zij de scheikunde leven wij in een machtig interessante wereld. — Doch de wetenschap is een tweesnijdend zwaard. — Thales van Milete beschouwt het water als de oerstof. — Naar de oude Grieken waren er vier elementen. — De moderne wetenschap onderscheidt er echter 92. — De phlogistontheorie. — Een klassiek experiment van Lavoisier. — De wet van het behoud der stof. — Ook de energie kan niet vernietigd worden. II ZUURSTOF EN WATERSTOF Een belangrijk experiment van een Engels minister. — Hoe wordt zuurstof in het laboratorium bereid? — Fosfor, een element, dat aan de lucht blootgesteld in brand vliegt. — Zuurstof kan het leven van mensen redden. — Het gebruik van zuurstof op grote hoogte. — Het bedrieglijk pad der phlogistontheorie. — Hoe wordt waterstof in de praktijk gemaakt? — Een gevaarlijk experiment van Pilâtre de Rozier. — Oxydatie en reductie. — Waterstof in dienst van de luchtvaart. — Waterstof speelt ook een belangrijke rol in de margarine industrie. — Waterstof en het stikstofbindingsbedrijf. III WATER, DE MEEST ALGEMENE VERBINDING Water, een verbinding van twee elementen. — Cavendish houdt een opwindende voordracht voor de Royal Society. — Hoe water door de electrische stroom kan worden ontleed. — Wat is een calorie? — Een stukje natrium danst op het wateroppervlak heen en weer. — Wat is kristalwater? — Water is onontbeerlijk voor het leven. — De kringloop van het water en zijn eroderende werking. — Aan welke eisen moet goed waswater voldoen? — Drinkwater en de problemen van het waterleidingsbedrijf. IV ATOMEN DE BOUWSTENEN VAN HET HEELAL De oorsprong van het atoombegrip (Democritus). — Dalton lanceert een theorie over de bouw der materie. — Wat die atoomtheorie inhoudt. — De atoomtheorie geeft een verklaring van de wet der vaste verhoudingen. — Dalton ontdekt de wet der veelvouden. — Over de eigenschappen en het gebruik van waterstofperoxyde. V DE CODE DER CHEMICI Het begon met de alchimisten. — Berzelius brengt orde in de chaos. — Hoe kunnen wij een chemische formule vinden? — Elk atoom heeft een bepaald aantal „pennetjes". — Maar in de wetenschap spreekt men van valentie. — Een „ezelsbruggetje" om die waardigheden te onthouden. — De scheikunde heeft een eigen taal en nomenclatuur. VI DE DAMPKRING DER AARDE Hoogte en samenstelling van de dampkring. — Edelgassen en hun toepassing. — Gloeilampen en T.L.-buizen. — Onze atmosfeer bevat ook waterdamp. — Airconditioning en waar dit wordt toegepast. — Kan de lucht vloeibaar gemaakt worden? — Wat kunnen wij met vloeibare lucht beginnen? VII ZUREN, BASEN EN ZOUTEN Wat gebeurt er bij het verbranden van zwavel en fosfor? — Hoe kan een zout ontstaan? — De zoutindustrie te Boekelo. — Gips uit eigen bodem? Met 500.000 ton gips wordt het rampgebied weer vruchtbaar gemaakt. — De belangrijkste zuren en hoe die in de praktijk worden gemaakt. VIII DE BOUW VAN HET ATOOM Electronen, protonen en neutronen. — Madame Curie en de problemen der radioactiviteit. — Het cyclotron en zijn werking. — Het uranium-235. — Rutherford, Cockroft en Walton, pioniers op het terrein van de atoomsplitsing. — De atoombom. IX DE CHEMIE IN DIENST VAN DE LANDBOUW Liebig, de pionier der landbouwchemie. — Ammoniak en haar toepassingen. — Het proces van Haber Ostwald. — Andere stikstofmest. Chilisalpeter. — De betekenis van kalium- en fosfaatmeststoffen. X ENKELE BELANGRIJKE METALEN Het hoogovenbedrijf. — Aluminium en zijn betekenis voor de vliegtuigbouw. — Koper, zijn winning en zijn belang voor de elektrotechniek. — Metalen, die van belang zijn voor de bouw der vliegtuigmotoren. — Goud, het „bevroren" metaal. XI DE GLAS- EN CERAMISCHE INDUSTRIE De problemen van het glasblazen. — De ontwikkeling van de moderne glasindustrie. — Wat is de samenstelling van glas? — Hoe wordt spiegelglas gemaakt? — Het pottenbakken. — Het bereiden van cement. XII HET A.B.C. DER ORGANISCHE CHEMIE De ureumsynthese van Wöhler en haar grote betekenis. — Waarom bestaat er zulk een geweldig aantal organische verbindingen? — Methaan en zijn substitutieproducten. — De synthese van Wurtz. — Enkele koolwaterstoffen. — Van alcoholen en organische zuren. — Aldehyden en ketonen. — Van suikers, aminozuren en eiwitten. — Wat verstaat men onder aromatische verbindingen? XIII AARDOLIE, EEN DER „MACHTEN" VAN ONZE TIJD Het opsporingswerk: De geologische afdeling in actie. — Gravimetrische en seismische methoden. — Hoe de boring wordt uitgevoerd. — De verwerking: Wat er allemaal uit de ruwe aardolie verkregen wordt. — Het kraakproces. — Het klopfenoomeen en het octaangetal. — De chemische industrie, die zich annex de winning van aardolie ontwikkeld heeft. XIV VAN ALCOHOL, WIJN, VET EN ZEEP Hoe wijn en bier gemaakt worden. — Waardoor wordt het bouquet van de wijn veroorzaakt? — De „Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek" te Delft — De chemische samenstelling der vetten. — Een kijkje in een margarinefabriek. — Hoe worden zeep en kaarsen bereid? XV VAN VOEDSEL, VITAMINEN EN HORMONEN De samenstelling van ons voedsel. — De calorische waarde. — Iets uit de historie der vitaminen. — Hormonen en de chemische controle van onze lichaamsprocessen. — Penicilline geïsoleerd uit een schimmel. XVI ENKELE ASPECTEN DER COLLOÏDCHEMIE De Brownse beweging. — De ultramicroscoop. — Suspensoïden en emulsoïden. — Het uitvlokken van een colloïde oplossing. — De colloïde bouw van levend protoplasma. — Virus en bacteriofaga, de grenzen van het leven. XVII ENKELE GREPEN UIT DE BIOCHEMIE Het assimilatieproces der planten. — De samenstelling der koolhydraten, van suiker en zetmeel. — De opbouw der eiwitstoffen. — Nieuwere inzichten in de ademhaling. — Gisting of intramoleculaire ademhaling. XVIII DE CHEMIE DER KUNSTSTOFFEN Van de oermens tot Lavoisier. — De chemie gaat een woordje meespreken. — Van kleurstof, lak en vernis - van smaak en reukstoffen - Van cellulose tot kunstzijde. — Iets over synthetische rubbers. — Plastic, het moderne toverwoord. — Thermohardende en thermo-plastische materialen. — Een kijkje in het rijke domein der moderne plastica. — En nu eindelijk nylon.

W. M. Kruzeman

Van alchemie tot industrie, moderne scheikunde voor iedereen