In deze rede, die Huizinga nooit daadwerkelijk heeft uitgesproken, onderzoekt hij de verhouding tussen historisch besef en maatschappelijke ontwikkeling. Hij betoogt dat kennis van het verleden niet slechts een intellectuele bezigheid is, maar een noodzakelijke voorwaarde voor verantwoordelijk handelen in het heden. Zonder historisch perspectief vervlakt het maatschappelijke debat, verliezen waarden hun fundament en raken cultuur en beschaving ontwricht. Huizinga benadrukt de taak van de historicus om het verleden zichtbaar te houden als morele, geestelijke en culturele leidraad voor de moderne mens.

J. Huizinga

Hoe bepaalt de geschiedenis het heden? Een niet gehouden rede